Nasiona stewii (Stevia rebaudiana)

Nasiona stewii - zioło

Cena za opakowanie +-100 (0,06 g) nasion.

Stewia to rodzaj obejmujący około 240 gatunków ziół i krzewów z rodziny astrowatych (Asteraceae), pochodzący z regionów subtropikalnych i tropikalnych, od zachodniej części Ameryki Północnej po Amerykę Południową. Gatunek Stevia rebaudiana, powszechnie znany jako słodki liść, słodki liść, liść cukrowy lub po prostu stewia, jest powszechnie uprawiany ze względu na słodkie liście. Jako słodzik i zamiennik cukru, smak stewii ma wolniejszy początek i utrzymuje się dłużej niż cukier, chociaż niektóre z jej ekstraktów mogą mieć gorzki lub lukrecjowy posmak w wysokich stężeniach.

Dzięki ekstraktom z glikozydów stewiolowych, które są nawet 300 razy słodsze od cukru, stewia zyskała popularność wraz ze wzrostem popytu na niskowęglowodanowe i niskocukrowe alternatywy żywnościowe. Ponieważ stewia ma znikomy wpływ na poziom glukozy we krwi, jest atrakcyjna jako naturalny słodzik dla osób na dietach niskowęglowodanowych.

Dostępność stewii różni się w zależności od kraju. W niektórych krajach jest ona dostępna jako słodzik od dziesięcioleci, a nawet stuleci; na przykład stewia jest szeroko stosowana jako słodzik w Japonii, gdzie jest dostępna od dziesięcioleci. W niektórych krajach obawy dotyczące zdrowia i kontrowersje polityczne ograniczyły jej dostępność; na przykład Stany Zjednoczone zakazały stewii na początku lat 90., chyba że była oznaczona jako suplement diety[1][2], ale w 2008 roku zatwierdziły ekstrakt z rebaudiozydu A jako dodatek do żywności. Z biegiem lat liczba krajów, w których stewia jest dostępna jako słodzik, rośnie. W 2011 roku stewia została zatwierdzona do użytku w UE od początku grudnia 2011 roku.

Historia i zastosowanie

Rodzaj Stevia składa się z 240[5] gatunków roślin pochodzących z Ameryki Południowej, Ameryki Środkowej i Meksyku, przy czym kilka gatunków można znaleźć tak daleko na północy, jak Arizona, Nowy Meksyk i Teksas.[6] Po raz pierwszy zostały zbadane przez hiszpańskiego botanika i lekarza Petrusa Jacobusa Stevusa (Pedro Jaime Esteve),[7] od którego nazwiska pochodzi zlatynizowane słowo „stevia”.[8] Ludzkie zastosowanie słodkiego gatunku S. rebaudiana wywodzi się z Ameryki Południowej. Liście rośliny stewii mają 30–45 razy większą słodycz niż sacharoza (zwykły cukier stołowy).[9] Liście można spożywać na świeżo lub dodawać do herbat i potraw.

Roślina ta była szeroko wykorzystywana przez lud Guaraní przez ponad 1500 lat i ma długą historię stosowania w medycynie w Paragwaju i Brazylii.[10] Liście są tradycyjnie stosowane od setek lat w Paragwaju i Brazylii do słodzenia lokalnych herbat, leków i jako „słodki przysmak”.[10]

Stewiol jest podstawowym budulcem słodkich glikozydów stewii.

W 1899 roku szwajcarski botanik Moisés Santiago Bertoni podczas swoich badań we wschodnim Paragwaju po raz pierwszy szczegółowo opisał roślinę i jej słodki smak.[11] Tylko ograniczone badania na ten temat prowadzono do 1931 roku, kiedy to dwaj francuscy chemicy wyizolowali glikozydy nadające stewii jej słodki smak.[12] Związki te nazwano stewiozydem i rebaudiozydem. Są one 250–300 razy słodsze od sacharozy, odporne na ciepło, stabilne pod względem pH i niefermentują.

Dokładną strukturę aglikonu i glikozydu opublikowano w 1955 roku.

Na początku lat 70. XX wieku Japonia rozpoczęła uprawę stewii jako alternatywy dla sztucznych słodzików, takich jak cyklaminian i sacharyna, podejrzewanych o działanie rakotwórcze. Jako słodziki stosuje się liście rośliny, wodny ekstrakt z liści oraz oczyszczone stewiozydy. Od czasu, gdy japońska firma Morita Kagaku Kogyo Co., Ltd. wyprodukowała w Japonii pierwszy komercyjny słodzik stewiowy w 1971 roku[14], Japończycy stosują stewię w produktach spożywczych, napojach bezalkoholowych (w tym Coca-Coli)[15] oraz jako dodatek do potraw. Japonia obecnie spożywa więcej stewii niż jakikolwiek inny kraj, a stewia stanowi 40% rynku słodzików[16].

Obecnie stewia jest uprawiana i wykorzystywana w żywności w innych częściach Azji Wschodniej, w tym w Chinach (od 1984 roku), Korei, na Tajwanie, w Tajlandii i Malezji. Można ją również znaleźć w Saint Kitts i Nevis, w niektórych częściach Ameryki Południowej (Brazylia, Kolumbia, Peru, Paragwaj i Urugwaj) oraz w Izraelu. Chiny są największym eksporterem stewiozydu na świecie.

Gatunki stewii występują w naturze w siedliskach półpustynnych, od trawiastych równin po tereny górskie. Wytwarzają nasiona, ale tylko niewielki odsetek z nich kiełkuje. Sadzenie sklonowanych stewii jest skuteczniejszą metodą rozmnażania.

Medycyna ludowa i badania

Przez stulecia lud Guaraní z Paragwaju stosował stewię, którą nazywał ka'a he'ê („słodkie zioło”), jako słodzik do yerba mate i herbat leczniczych wzmacniających serce.[17] Aktualne badania oceniają jej wpływ na otyłość[18] i nadciśnienie.[19][20] Stewia ma znikomy wpływ na poziom glukozy we krwi, i może nawet zwiększać tolerancję glukozy[21]; może być przydatny jako naturalny słodzik dla diabetyków i innych osób stosujących diety ograniczające zawartość węglowodanów.